Bewonder de rotskunst van de SAN Bosjesmannen

Zuid-Afrika kent een groot aantal plekken waar indrukwekkende rotskunst bewaard is gebleven. De vroegste tekeningen, die tienduizenden jaren oud zijn, werden achtergelaten door het San-volk en verbeelden intrigerende verhalen over hun leven als jager-verzamelaars. De schijnbaar simpel ogende voorstellingen tonen de zeer belangrijke jacht, rituele ceremoniën en religieuze uitingen. Figuren zijn gehuld in ‘karosses’ (kleden van schapenhuid) en dragen zakken gemaakt van dierenhuid. De mannen zijn uitgerust met pijl en boog, de vrouwen met graafstokken verzwaard met stenen, en hun lichamen zijn vaak versierd met kralen.

Archeologen hebben uit de rotstekeningen afgeleid hoe belangrijk de elandantilope was in de San-cultuur. Deze statige antilope zou over bovennatuurlijke krachten beschikken. Ze wisten het belang van de trancedansen te onderscheiden, die de sjamanen van de San voorbij de fysieke wereld lieten ‘reizen’ om spirituele krachten aan te wenden voor genezing, het oproepen van regen en het beïnvloeden van de jacht.

Schilderingen waarin lijnen zijn verbonden met beeltenissen staan waarschijnlijk symbool voor de overdracht van magische krachten van sjamanen en bovennatuurlijke wezens. Sjamanen die een ander bewustzijnsniveau bereiken, worden vaak als half dier/half mens afgebeeld, soms met een bloedende neus.

De San-kunstenaar haalde zijn materialen uit de natuur. Zijn schilderdoeken waren de oppervlakken van rotsen en stenen in grotten, onder overhangende rotsen en in het open veld. Hij maakte inkervingen met werktuigen van steen en bot, en schilderde met veren of kwasten gemaakt van dierenhaar. Hij maakte zijn verf van fijngemalen oker, houtskool en klei en vermengde dit met bindmiddelen zoals bloed, vet, vruchtensappen en water

In veel gevallen hebben de natuurlijke elementen en de tijd hun tol geëist en de autoriteiten zijn alert op het behoud van de kunstuitingen. Bezoekers worden verzocht de rotskunst op geen enkele wijze te beschadigen. Bezichtiging dient alleen te gebeuren onder begeleiding van een gids, waarbij de kennis van de gids van de locatie een extra, leerzaam voordeel is.

Zuid-Afrika eert de San en hun verloren cultuur in het nationale wapenschild en nationale motto. Op het wapenschild staat een afbeelding die afgeleid is van een paneel met rotskunst uit de Drakensbergen, dat nu te bezichtigen valt in het Iziko South African Museum in Kaapstad. Het motto, in de taal van de /Xam San – !ke e: /xarra – is vrij te vertalen als ‘verscheidene volken verenigd’.


Waar in Zuid-Afrika is de SAN Rock Art te vinden?

Hoewel veel locaties zich op privéterrein bevinden, is een groot aantal geopend voor toeristen. In diverse documentatiecentra wordt extra informatie gegeven. Enkele locaties doen dienst als waardevolle gemeenschapsprojecten.

Drakensberge

De rotskunst in de bergen van het uKhahlamba-Drakensberg Park in KwaZulu-Natal is een bezoek meer dan waard. Het park heeft zijn status als Werelderfgoed mede te danken aan de ongeveer 600 locaties waar in totaal ruim 40.000 afbeeldingen te vinden zijn.
Game Pass Shelter, een van de pleisterplaatsen op de Kamberg San Rock Art Trail, wordt beschouwd als de ‘Steen van Rosetta’ voor de Zuid-Afrikaanse rotskunst, omdat het gebied een aantal belangrijke aanwijzingen bevat waarmee het symbolisme van de San doorgrond kon worden. Ook het Didima Gorge and Rock Art Interpretation Centre in het Cathedral Peak-gedeelte van het park staan hoog aangeschreven, evenals de Main Caves bij Giant’s Castle.

Cederberge

In de Cederberg in Westkaap bevinden zich ongeveer 2.500 rotskunstlocaties. Een bezoek aan Bushman’s Kloof en de Sevilla Trail – beide in de buurt van het stadje Clanwilliam – is zeer de moeite waard. In de nabije omgeving, bij het Clanwilliam Living Landscape Project op de Warmhoek Trail, worden tours aangeboden onder leiding van lokale gidsen die door archeologen werden opgeleid.

Gifberg

Vooral de rotstekeningen bij Gifberg, ook in Westkaap bij het stadje Van Rhynsdorp, zijn zeer goed bewaard gebleven.

Noord Kaap

Er zijn twee locaties in de Noord-Kaap die een betoverende ervaring bieden. Het Wildebeest Kuil Rock Art Centre nabij Kimberley herbergt 400 gravures verspreid over een kleine heilige heuvel, terwijl de Wonderwerk Cave bij Kuruman sporen vertoont van menselijke bewoning die maar liefst 800.000 jaar teruggaan.

Free State

De Vrijstaat kent ook een aantal vindplaatsen, waarvan de Tandjesberg op het tussen Ladybrand en Clocolan gelegen landgoed Tripolitania het bekendst is.

Musea

In Zuid-Afrikaanse musea zijn ook voorbeelden van rotskunst te zien, vooral in het Origins Centre van de Wits University in Johannesburg en het Museum Africa in dezelfde stad. Het Iziko South African Museum in Kaapstad beschikt eveneens over een mooie collectie.

Ja, ik wil ook eeuwen oude Rock-Art bekijken in Zuid-Afrika!